ผ้าลาย "ขิด"

 ความเป็นมา

ลายขิด

       ผ้าทอลายขิด คือลายผ้าพื้นเมืองของภาคอีสาน และอีกส่วนเป็นของภาคเหนือและภาคกลางของประเทศไทยไทย ถือเป็นศิลปะพื้นบ้านพื้นเมือง ที่แสดงให้เห็นภาพ ลักษณะ ลวดลาย เอกลักษณ์ และความเป็นมาของท้องถิ่นเดิมของประเทศไทยที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ คน อีสานบอกว่าในกระบวนการทอผ้าด้วยกันนั้น การทอผ้าขิด มันยากและต้องอาศัยความชำนาญพิเศษ และมีชั้นเชิงทางฝีมือสูงกว่าการทอผ้าอย่างอื่น ๆ เพราะทอยากมากๆ มีวิธีการและเทคนิคการทอที่ซับซ้อนมากกว่าการทอผ้าอื่นๆ  เพราะต้องใช้เวลา ความชำนาญ ความอดทน และความละเอียด และ มีวิธีทำที่ยุ่งยากทอได้ช้าๆมาก และผู้ทีทอต้องมีความชำนาญประสบการณ์สูง

หมอนจากลายขิด ทีคนอีสานมักนิยมทำ

                 ลายขิด คือ การทอลายทอแบบ "เก็บขิด" หรือ "เก็บดอก" เช่นผ้าที่มีการปักดอกการทอผ้าดอกนี้ คนอีสานเรียกว่า " การทอผ้าเก็บขิด" ลวดลายของขิดแต่ละลายจะมีความสวยงาม มีความมันtwingle  นูนออกมาบนผืนผ้า แบบ2มิติ คนอีสานทั่วไปมักทอผ้าขิดในการทำหมอน สังเกตว่าลายขิดจะอยู่ตรงส่วนกลางตัวหมอน ส่วนหน้าหมอนมักนิยมเย็บปิดด้วยผ้าฝ้าย ลวดลายหมอนส่วนใหญ่ เป็นลวดลายที่คนทอได้รับแรงบันดาลใจมาจากธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความเชื่อ เช่น ลายแมงงอด ลายอึ่ง ลายช้าง ลายม้า ลายพญานาค ลายดอกแก้ว ลายดอกจันทร์ ลายตะเภาหลงเกาะ ลายขอ ลายสิงห์ ลายคชสีห์อองน้อย ลายแมงมุม ลายกาบ ลายหอปราสาท หรือลายธรรมาสน์ เดิมคนอีสานมักนิยมทอลายขิดด้วยใยฝ้ายสีน้ำเงิน คราม ฟ้า แต่ในปัจจุบันนิยมใช้สีสันสดใส แจ๋มๆ และพัฒนาย้อมด้วยสีธรรมชาติจากเปลือกไม้ ใบไม้ และสัตว์ 

การทอผ้าลายขิด

ลายขิดภาคอีสาน ทอในกลุ่มภูไทหรือคนไทยและคนไทลาวอื่น ๆ แล้ว ยังทอในกลุ่มไทกูยหรือส่วย เขมร ในบริเวณภาคอีสานตอนล่างด้วยโดยทอทั้งหมอนขิด ขิดหัวซิ่น ขิดตีนซิ่น สไบลายขิด และที่น่าสนใจคือ ผ้าขาวม้าไหมเชิงขิด มีลักษณะการทอที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะกลุ่นิยมใช้เส้นไหมทอมากกว่าการใช้เส้นฝ้ายทอ
       ใน ปัจจุบันยังคงมีการทอผ้าขาวม้าเชิงขิด ในกลุ่มวัฒนธรรมไทกูยหรือส่วย  

มหาวิทยาลัย มหาสารคาม

     มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และคณะครู อาจารย์ นิสิต คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์ สาขา นฤมิตศิลป์ ได้ช้วยส่งเสริม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้ความรู็การทอผ้าลายขิด ให้ชุมชนต่างๆๆ และส่งเสริมการทอผ้าลายขิด ใน จังหวัด มหาสารคาม