กลุ่มและประเภท ผ้าทอลายขิด

     กลุ่มและประเภท ผ้าทอลายขิด 

  ซึ่งนับว่าเป็นวิธีการทอขิดไหมที่ยุ่งยาก ซับซ้อน และหลายขั้นตอน ตั้งแต่การเตรียมเส้นใยไหมสำหรับที่จะใช้ทอ การเตรียมไหมยืน การคำนวณเส้นไหมยืน วิธีการขึ้นไหมยืน วิธีการเรียงเส้นไหม การเก็บตะกอ การเตรียมเส้นไหมพุ่ง และเทคนิควิธีการทอลวดลายต่าง ๆ

•   ลายขิดแบบตะก้อลอย เรียงไปทางด้านหลัง 
• . เก็บตะกอแนวตั้ง
•  แนวยาวนอน 

ลายขิดอีสานได้ทอกันมาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน แบ่งกลุ่มลายผ้าทอลายขิด เป็น 3 ลักษณะคือ 

1.แบ่งแม่ลายได้เป็น 4 ประเภท 

1.1 ขิดลายสัตว์ 

1.2 ขิดลายพันธุ์ไม้ 

1.3 ขิดลายสิ่งของเครื่องใช้

1.4 ขิดลายเบ็ดเตล็ด 

ลายธรรมชาติ

1.2.1  ขิดลายพันธุ์ไม้ แบ่งได้เป็น 

1. ลายได้จากธรรมชาติสิ่งแวดล้อมที่เป็นจริง 

2. ลายได้จากรูปแบบทางเรขาคณิต 

3. ลายที่ได้จาก ความรู้สึกแนวความคิดจินตนาการ 

4. ลายที่สร้างขึ้นมาเพื่อตกแต่ง 

5. จากเทคนิคทำขึ้นใหม่ 

1.3 ขิดลายสิ่งของเครื่องใช้ แบ่งได้เป็น 

• ลายเรขาคณิต

 ซึ่งลวดลายเป็นรูปทรงเรขาคณิต แนวคิดได้จากธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ลายที่ได้จาก การนำลายขิด 2 ลายขึ้นไป มาประกอบและจัดองค์ประกอบ ให้ลายดูสวยงามหวือหวา น่าสนใจมากขึ้น เรียกว่า ลายประยุกต์ 

ลายผสมหรือ ลายแพรวา ลายที่อยู่บนผ้าแพรวา  

• ลายผสมหรือ ลายแพรวา ลายที่อยู่บนผ้าแพรวา  

จะนิยมทอสีเดียว เป็นสีพื้นแบบเดิม ๆ  มักเป็นสีที่เหมาะ  หรือสีที่แต่งตัวยาก เช่น สีน้ำตาล สีดำ สีเขียว สีน้ำเงิน สีแดง ฯลฯ ต่อมามีการใช้สีให้อ่อนลงและสีที่ต่างกัน แต่พอให้ดูกลมกลืน ทำให้ดูคมชัดขึ้น ส่วนใหญ่จะเป็นสีที่ดูกลมกลืนกัน มากกว่าจะตัดกันจนเห็นได้ชัด 

                อย่างไรก็ตามช่างทอขิดก็มักจะยังคงลวดลายซึ่งเป็นลายขิดหลัก ๆ ตามต้นแบบเดิม นับว่าเป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นที่สำคัญ ประเภทของผ้าไหมลายขิดที่ทอ มีหลายประเภท อาทิ ผ้าไหมลายขิดพื้นสีเดียว คือ ในผ้าผืนเดียวกันนั้นจะมีเพียงลายเดียว และสีเดียวตลอดทั้งผืน ผ้าไหมลายขิดมีเชิงครับผม 

ลายขิด กับงานออกแบบ

                    ลายขิด กับงานออกแบบ 

     ลายขิดเป็นลายที่มีรูปทรงที่เรียบง่าย และมีรูปทรงเรขาคณิต นักออกแบบและศิลปินนำไปออกแบบงานศิลป์ งานออกแบบผลิตภัณฑ์  งานออกแบบบรรจุภัณฑ์ งานออกแบบแฟชั่นดีไซน์ งานสถาปัตยกรรม ต่างๆ

      ลายขิดมักนำมาใช้ในงานออกแบบ หลากหลายประเภทโดยสอดแทรกในงานนั้นๆๆ หรือนำรูปทรงของลายขิดที่เป็นรูปทรงเรขาคณิต แบบรูปทรงสามเเหลี่ยมออกเป็นส่วนๆ  และนำมาจัดเป็นองค์ประกอบ เป็น PATTERN  TEXTURT   ในงานเหล่านี้  ให้เกิดความโดนเด่นแลื่อสานความเป็นมาของอีสาน
     

  PATTERN กับการออกแบบลายขิด   
        ลายขิดทีนำมาทำเป็น pattern  หรือพื้นผิว เกิดการนูนตัวขึ้น มักใช้ในงานออกแบบผลิตภัณฑ์ งานแฟชั่นดีไซน์

งานออกแบบผลิตภัณท์

   งานออกแบบผลิตภัณท์เหล่านี้ มักไช้พื้นผิว ของลายขิดให้มีลวดลายที่นูนขึ้หรือเว้าไป ให้เกิดรูปทรงเรขาคณิตเกิดขึ้น

แฟชั่นดีไชน์  แบบเรียบ 

แฟชั่นดีไซน์  แบบขุขระ

    งานแฟชั่นก็มักใช้พื้นผิวนูนขึ้นเป็นรูปทรง และ เรียบ หรือมันวาว  มาทำงานให้เกิความหน้าสนใจมากขึ้น

         TEXTURT  หรือรายละเอียดของงาน

   มักนิยมใช้ในงานออกแบบและศิลปะ ทุกประเภท  เพราะรูปทรงที่เรียบง่าย นำมาจัดองค์ประกอบของภาพให้งานนั้นๆๆ เกิดความน่าสนใจในชิ้นงานนั้นๆๆ

งานศิลป์

งานกราฟฟิก

              ในงานศิลปะ งานออกแบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นออกแบบใดๆก็ตามมักใช้ลายเรขาคณิตและเเรงบรรดาลใจจากลายขิด นำมาออกแบบงานเป็น สัญลักษณ์ องค์กร เสื้อผ้า ของใช้ มากมาย ฉะนั้นลายขิดเป็นลายที่มีความเป็นภาคอีสานที่แท้จิงควรรักษาและสืบทอดอย่างภาคภูมิ

ผ้าลาย "ขิด"

 ความเป็นมา

ลายขิด

       ผ้าทอลายขิด คือลายผ้าพื้นเมืองของภาคอีสาน และอีกส่วนเป็นของภาคเหนือและภาคกลางของประเทศไทยไทย ถือเป็นศิลปะพื้นบ้านพื้นเมือง ที่แสดงให้เห็นภาพ ลักษณะ ลวดลาย เอกลักษณ์ และความเป็นมาของท้องถิ่นเดิมของประเทศไทยที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ คน อีสานบอกว่าในกระบวนการทอผ้าด้วยกันนั้น การทอผ้าขิด มันยากและต้องอาศัยความชำนาญพิเศษ และมีชั้นเชิงทางฝีมือสูงกว่าการทอผ้าอย่างอื่น ๆ เพราะทอยากมากๆ มีวิธีการและเทคนิคการทอที่ซับซ้อนมากกว่าการทอผ้าอื่นๆ  เพราะต้องใช้เวลา ความชำนาญ ความอดทน และความละเอียด และ มีวิธีทำที่ยุ่งยากทอได้ช้าๆมาก และผู้ทีทอต้องมีความชำนาญประสบการณ์สูง

หมอนจากลายขิด ทีคนอีสานมักนิยมทำ

                 ลายขิด คือ การทอลายทอแบบ "เก็บขิด" หรือ "เก็บดอก" เช่นผ้าที่มีการปักดอกการทอผ้าดอกนี้ คนอีสานเรียกว่า " การทอผ้าเก็บขิด" ลวดลายของขิดแต่ละลายจะมีความสวยงาม มีความมันtwingle  นูนออกมาบนผืนผ้า แบบ2มิติ คนอีสานทั่วไปมักทอผ้าขิดในการทำหมอน สังเกตว่าลายขิดจะอยู่ตรงส่วนกลางตัวหมอน ส่วนหน้าหมอนมักนิยมเย็บปิดด้วยผ้าฝ้าย ลวดลายหมอนส่วนใหญ่ เป็นลวดลายที่คนทอได้รับแรงบันดาลใจมาจากธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความเชื่อ เช่น ลายแมงงอด ลายอึ่ง ลายช้าง ลายม้า ลายพญานาค ลายดอกแก้ว ลายดอกจันทร์ ลายตะเภาหลงเกาะ ลายขอ ลายสิงห์ ลายคชสีห์อองน้อย ลายแมงมุม ลายกาบ ลายหอปราสาท หรือลายธรรมาสน์ เดิมคนอีสานมักนิยมทอลายขิดด้วยใยฝ้ายสีน้ำเงิน คราม ฟ้า แต่ในปัจจุบันนิยมใช้สีสันสดใส แจ๋มๆ และพัฒนาย้อมด้วยสีธรรมชาติจากเปลือกไม้ ใบไม้ และสัตว์ 

การทอผ้าลายขิด

ลายขิดภาคอีสาน ทอในกลุ่มภูไทหรือคนไทยและคนไทลาวอื่น ๆ แล้ว ยังทอในกลุ่มไทกูยหรือส่วย เขมร ในบริเวณภาคอีสานตอนล่างด้วยโดยทอทั้งหมอนขิด ขิดหัวซิ่น ขิดตีนซิ่น สไบลายขิด และที่น่าสนใจคือ ผ้าขาวม้าไหมเชิงขิด มีลักษณะการทอที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะกลุ่นิยมใช้เส้นไหมทอมากกว่าการใช้เส้นฝ้ายทอ
       ใน ปัจจุบันยังคงมีการทอผ้าขาวม้าเชิงขิด ในกลุ่มวัฒนธรรมไทกูยหรือส่วย  

มหาวิทยาลัย มหาสารคาม

     มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และคณะครู อาจารย์ นิสิต คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์ สาขา นฤมิตศิลป์ ได้ช้วยส่งเสริม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้ความรู็การทอผ้าลายขิด ให้ชุมชนต่างๆๆ และส่งเสริมการทอผ้าลายขิด ใน จังหวัด มหาสารคาม